Knuffelliturgie

Effata Parochieblad, juli/augustus 2011 (zomernummer)

Hoeveel zintuigen heeft u? De meeste mensen hebben er vijf, maar er schijnen mensen te zijn met een zesde zintuig. Maar laten we het toch maar even op die vijf houden. We kunnen er mee horen, zien, voelen, ruiken en proeven. Hebt u zich er nooit over verwonderd hoe weinig onze zintuigen in de liturgische vieringen aan hun trekken komen? Liturgievieren zou eigenlijk iets heel zintuiglijks moeten zijn. Maar toch komen eigenlijk maar twee zintuigen echt aan bod, horen en zien, en van die twee het horen nog het meeste. Als we in de kerk zitten, worden we eigenlijk alleen maar verwacht te luisteren: woorden, woorden, woorden. De liturgie lijdt vaak aan woorddiarree. Te zien valt er doorgaans niet veel. Proeven doen we alleen als we brood en wijn delen. Te ruiken valt er alleen iets als er wierook wordt ontstoken. En voelen doen we hooguit als we elkaar een hand geven bij de vredeswens. En dat schijnen sommige mensen al heel akelig te vinden.

In het vroege christendom begroetten gelovigen elkaar met een heilige kus. Paulus noemt haar vier keer in zijn brieven: ‘begroet elkaar met een heilige kus’ (Rom. 16,16; 1 Kor. 16,20; 2 Kor. 13,13; 1 Thess. 5,14). In de eerste brief van Petrus wordt zij de ‘kus der liefde’ genoemd (1 Petr. 5,14). Krijgt u daar al wilde fantasieën bij? Kussen bestaan in vele varianten: van het vluchtige kusje op de wang tot een intense tongzoen. Welke kus zouden die eerste christenen elkaar gegeven hebben? Of zouden ze eerst even gekeken hebben wie er naast hen zat in de kerk? Ik denk dat ik – ik geef het toe, ik ben een zwak mens – dat toch wel even zou doen als wij de heilige kus weer zouden invoeren in de liturgie. Ik zou wel even uitkienen naast wie ik zou gaan zitten. Liefst iemand met Chanel No. 5 of Madame Rochas, dan komt het zintuig van het ruiken ook meteen beter aan bod (‘een vrouw moet ruiken als een vrouw en niet als een bloem’, schijnt de bedenker van Chanel No. 5 gezegd te hebben). En moet de voorganger er dan op gaan toezien dat al dat zoenen in de kerk niet uit de hand loopt? Dat we ons niet allemaal verzoenen, zogezegd, en er blaren op onze lippen aan over houden? ‘Ik heb blaren op mijn lippen. Ik heb me een beetje verzoend, geloof ik’, zo luidt immers een van de spreuken van Loesje.

Tegenstanders van de liturgievernieuwing van de afgelopen decennia zeggen wel eens dat de eredienst verworden is tot een knuffelliturgie. Was het maar waar. De zintuigen zijn er immers niet op vooruitgegaan. Onze liturgie is vaak saai en doods: een heel uur zitten op je eigen plek in de bank, voor je uit kijken en vooral luisteren. Ik ben blij als ik zelf mag voorgaan, dan blijf ik tenminste nog een beetje in beweging.

De zintuigen mogen wel wat meer te doen krijgen in de kerk. Er mag wat mij betreft ook wel wat meer geknuffeld worden. Misschien komt dan het zesde zintuig ook nog wel aan bod, zodat we een vermoeden krijgen van een aanwezigheid die onze eerste vijf zintuigen te boven gaat.