Wortel schieten?

Het thema van de Maand van de Spiritualiteit 2009 is 'wortel schieten'. Tijdens een symposium van de Faculteiten Religiewetenschappen en Theologie van de Radboud Universiteit Nijmegen, op 6 november 2009 gehouden op de campus van de Nijmeegse universiteit, werd aan drie sprekers, prof. dr. Frans Maas, prof. dr. Peter Nissen en prof. dr. Paul van der Velde, gevraagd in te gaan op een door de organisatoren geformuleerde, prikkelende stelling. Aan Peter Nissen werd de stelling voorgelegd: spiritualiteit wortelt in de christelijke tradities! In zijn inleiding bouwde hij de stelling geleidelijk een beetje om tot: mijn spiritualiteit wortelt in christelijke tradities. Zijn stelling is: wij hebben (bijna) allemaal al spirituele wortels. De belangrijke vraag is: wat doe je met je wortels?

Lees meer...
 
Veertig jaar Jonge Kerk Roermond
De basisgroep Jonge Kerk te Roermond bestaat veertig jaar. Dat was aanleiding voor een feestelijk symposium in de Ursulakapel in Roermond, het eigen thuis van de Jonge Kerk, op zaterdag 10 oktober 2006 rond het thema 'Veertig jaar anders kerk zijn'. Er is die dag niet alleen teruggeblikt. De basisgroep had Peter Nissen uitgenodigd om de Jonge Kerk te plaatsen in haar omgeving: het veranderende landschap van kerk en religiositeit in Nederland en specifiek in Limburg. Wie zijn tekst (nog eens) wil lezen, kan hier terecht.
Lees meer...
 
Kerk in Limburg na de vanzelfsprekendheid?

Pinksterlezing in de Kloosterbibliotheek van het redemptoristenklooster te Wittem, 30 mei 2009

Door de afkondiging door paus Paulus IV van de bul Super Universas op 12 mei 1559, op twee en een halve week na vandaag dus 450 jaar geleden, kregen de Nederlanden een nieuwe kerkelijke indeling. Drie van de huidige zeven Nederlandse bisdommen gedenken dit feit: het bisdom Haarlem, het bisdom ’s-Hertogenbosch en het bisdom Roermond vieren dat zij 450 jaar geleden gesticht zijn. Ook het bisdom Groningen-Leeuwarden zou zich bij de herdenking kunnen aansluiten, want bij de nieuwe indeling kwamen ook de beide bisdommen tot stand waarvan het huidige, pas in 1956 heropgerichte bisdom de naam draagt. Voor Groningen-Leeuwarden is er dus geen sprake van continuïteit tussen het huidige en de vroegere bisdommen met die naam, die allebei in de troebelen van de Opstand tegen Spanje al na goed twee decennia weer ophielden te bestaan. Maar dat er geen continuïteit is, geldt ook voor de drie bisdommen die wel feestvieren.

Lees meer...
 
Reiken naar wat ons overstijgt
Religie in oude en nieuwe vormen
ICF-lezing, Grote Kerk ’s-Hertogenbosch, 16 maart 2009
 

We zitten momenteel midden in de Boekenweek, dit jaar gewijd aan het thema dieren. ‘Tjielp, tjielp’ luidt het motto, ontleend aan een gedicht van Jan Hanlo (De mus, uit 1954), en met dit woord ‘tjielp’ kent u meteen het hele vocabulaire van het gedicht. Twaalf jaar geleden, in 1997, luidde het thema van de Boekenweek ‘Mijn God’. Ik ben het met de inleiders van het onlangs verschenen, dikke en zeer lezenswaardige Handboek Religie in Nederland. Perspectief – overzicht – debat (Zoetermeer 2008), Erik Borgman en Anton van Harskamp, eens, dat de keuze van dit thema toen een ontwikkeling aan het licht bracht die zich sluipend voltrok, namelijk dat, na een tijd van verzwijgen, ‘religie klaarblijkelijk weer gezien werd als onderdeel van de cultuur dat aandacht verdiende’. Er ruist en ritselt in Nederland en in ruimere zin in de westerse wereld heel op wat op het gebied van religiositeit. Er is van alles in beweging, binnen en buiten de kerken en de andere religieuze verbanden. Die beweging wil ik in deze lezing kort verkennen.

Lees meer...
 
Voorbij de volkskerk. Kerk zijn na de christenheid

Bij de feestelijke heropening van de Catharinakerk te Eindhoven
24 november 2007

Uw prachtige Catharinakerk, die dit weekeinde na een grondige opknapbeurt weer opnieuw in gebruik wordt genomen, herinnert aan een tijdperk dat bezig is te verdwijnen: het tijdperk van de Europese christenheid. Toen Pierre Cuypers, de beroemde uit Roermond afkomstige architect, die dit jaar – niet eens een eeuwfeest, maar zijn 180ste geboortejaar – door middel van tentoonstellingen, boeken, wandelroutes en zelfs een musical in de belangstelling geplaatst wordt, deze kerk bouwde, dus tussen 1858 (toen begon Cuypers met het eerste ontwerp) en 1867, had de kerk in Nederland – en voor het zuiden mogen we dan zeggen: de rooms-katholieke kerk – een vanzelfsprekende centrale plaats in de samenleving. De situering van de Catharinakerk, op een plaats midden in de stad, een plaats waar al vanaf de middeleeuwen gekerkt wordt, symboliseert dat.

Lees meer...
 
De Nederlandse religieuzen en hun erfgoed

Nieuwjaarsbijeenkomst Konferentie Nederlandse Religieuzen, 16 januari 2008, ’s-Hertogenbosch

Morgen, donderdag 17 januari, zal in Utrecht door Mr. Pieter van Vollenhove het Jaar van het Religieus Erfgoed feestelijk worden geopend. De initiatiefnemers tot dit jaar zijn de Stichting Kerkelijk Kunstbezit Nederland, de provinciale steunpunten Monumentenzorg en Archeologie en de regionale erfgoedhuizen. Dat maakt al duidelijk aan welk erfgoed er gedacht wordt: aan monumenten en objecten van kunst, aan gebouwen dus en aan voorwerpen die in of rond die gebouwen gefunctioneerd hebben of nog functioneren, kortom, aan het materiële erfgoed. Met tal van activiteiten wil men het hele jaar door en in alle twaalf Nederlandse provincies de aandacht van het brede publiek vragen voor objecten van het religieuze erfgoed. Dat gebeurt in kerken en kloosters, in synagogen en moskeeën, op begraafplaatsen en in kloostertuinen, in musea en archiefbewaarplaatsen. De start is, zoals gezegd, in Utrecht, waar morgenavond om half zes de klokken van de Dom beginnen te luiden, om daarna door klokken in het hele land beantwoord te worden. De slotmanifestatie zal in december in de provincie Zeeland zijn.

Lees meer...
 
Zomaar een dak boven wat hoofden?

Jhreronimus Bosch Art Center, ’s-Hertogenbosch, 17 maart 2008
Provinciale openingsmanifestatie ‘Geloven in Brabant’ van het Jaar van het Religieus Erfgoed

Dat wij hier samen zijn om het Jaar van het Religieus Erfgoed voor de provincie Noord-Brabant te openen, draagt, hoe vreemd dat misschien ook mag klinken, een zekere tragiek in zich. De tragiek namelijk dat wij voor de Westerse wereld en zeker voor Nederland, en binnen Nederland zelfs voor Noord-Brabant, het historische faillissement moeten vaststellen van de institutionele religie, vooral van de zogenaamde volkskerken, en van het maatschappijtype dat historici en cultuursociologen dat van de christenheid noemen. En dat roept de bezorgde vraag op: wie zorgt nu voor het materiële erfgoed van die religies? Zoals de teloorgang van de adel de instandhouding van kastelen tot een probleem heeft gemaakt en zoals de opkomst van andere energiebronnen ervoor zorgde dat wind- en watermolens objecten van monumentenzorg werden, zo zijn nu de kerken en kapellen, de kloosters en retraitehuizen, de Lourdesgrotten en processieparken aan de beurt.
Lees meer...
 
De oecumene van de zinzoekers
Bijdrage aan het Oecumenisch Festival in de Walburgiskerk te Arnhem, 20 juni 2008,
in het kader van de oecumenische estafette bij gelegenheid van veertig jaar Raad van Kerken Nederland

Door een zomergriepje voel ik mij vandaag niet helemaal fit en is mijn stem niet erg sterk. Maar misschien past mijn gezondheidstoestand wel bij de toestand waarin de oecumenische beweging zich in Nederland momenteel bevindt. Ook die lijkt niet in optimale conditie te zijn en heeft een zwakke stem. Want wij vieren dit jaar wel feest: honderd jaar internationale week van gebed voor de eenheid van de christenen, zestig jaar Wereldraad van Kerken, zestig jaar Sint-Willibrordvereniging (tegenwoordig Katholieke Vereniging voor Oecumene) en veertig jaar Raad van Kerken in Nederland. En dat feestvieren moeten we vooral niet nalaten. Maar tegelijk gebiedt de eerlijkheid te zeggen dat de oecumenische beweging in Nederland niet meer de dynamiek vertoont die zij vertoonde in de jaren zestig, toen de Raad van Kerken tot stand kwam. De oecumenische lente van toen heeft plaatsgemaakt voor een soms sombere en kille herfst.

Lees meer...